İnsanı oluşturan çeşitli özellikler için de belki de insana en özgü olanı düşünme veya düşünebilme yeteneğidir. Bu önemli özelliğin insan psikolojisindeki rolünün vurgulanışı çok eskilere dayanır.

Bilişsel psikoterapiler bilgi işleme modeline dayanır. Bu terapilerde psikolojik sorunlarda bilişsel işlevler üzerinde durulur. Bilişsel işlevle kastedilen şey klinik anlamda kişinin kendisi ,  çevresi, yaşantıları ve geleceğiyle ilgili     algıları , anlamlandırılmaları,  yorumları, düşünceleri ve değerlendirmeleridir.

Bilişsel yaklaşım temel olarak olayların kendisinden çok algılanma ve yorumlanma  tarzına önem verir, bu bağlamda bilişsel süreçler, kişinin olayları algılaması, değerlendirmesi, ardından aralarındaki ilişkiyi saptayarak öngörmesiyle , bireyin değişen ve kişiye zaman zaman engeller çıkaran çevresine uyum yapmasını sağlar.

Tedavide danışan kişi ile terapist çeşitli sorunları belirlemek ve anlamak için, iyileşmeyi hedef alan bir işbirliği içinde düşünce, duygu ve davranışlar arasındaki ilişkiler konusunda çalışırlar. Bu yaklaşım genellikle "şimdi ve burada" üzerine, yani o anda güncel olarak kişide sıkıntı yaratan sorunlar üzerine odaklanır.
 
Bilişsel modele göre, A noktasında yaşanan bir olaya C noktasında verilen emosyonel yanıt, B noktasında A olayıyla ilgili olarak yapılan yoruma bağlıdır Etkili terapinin ana özelliklerinden biri  bilişsel değişiklikler oluşturmasıdır.
 
Bilişsel( kognitif) kurama göre bilişsel yapı üç ana katmandan oluşur. En yüzeyde bireyin gündelik zihinsel akışı içinde yer alan otomatik düşünceler bulunur

Otomatik düşüncelerden daha derinde bunların oluşmasına zemin hazırlayan ara inançlar, tutumlar ve sayıltılar yer alır, en derinde ise temel inanışlar yer alır

Kişi terapi sürecinde otomatik düşüncelerini , ara inanışlarını ve temel inaçlarını saptamayı ve geçerliliklerini ve/veya faydalarını incelemeyi öğrenebilir.

Davranış terapileri ise  oldukça genel bir tanımla öğrenme ilkelerinin davranış bozukluklarının analiz ve tedavilerine sistematik bir biçimde uygulanışı olarak tanımlanabilir
Davranışçı yaklaşım, temelde “semptom” adı verilen “hedef uyumsuz davranış”ı doğrudan değiştirmeye yönelik bir tedavi yöntemidir. Uygulamada hedef uyumsuz davranışların sıklığı, şiddeti ve bireyin yaşam alanlarında oluşturduğu kısıtlamalar tedavinin başlangıcında danışan ile birlikte değerlendirilir. Terapi oturumları sırasında elde edilen bilgilerin beceriye dönüşmesi ve yaşama geçirilmesi amacıyla danışanını oturumlar arasında yürüttüğü aktivitelere “ev ödevleri” adı verilir. Ev ödevleri,   etkili tedavinin hiç değişmeyen  elemanlarından biridir .

Kognitif (Bilişsel) – Davranışçı  Terapilerin  yelpazenin bir ucu bilişsel( kognitif) ,diğer ucu da davranışçı geleneğe yaklaşmaktadır. Sorun çözmeye yönelik, kısa süreli, ekonomik yaklaşımlardır. Yalnızca tedavide değil, rahatsızlıkların önlenmesinde de kullanılabilirler. Etkili tedavi için iyi bir terapötik ilişki gerekir

Tedavide ana hedef kişinin psikopatoloji geliştirmesine neden olan düşünce  biçimini      ve davranışlarını değiştirmektir

Bilişsel Davranışçı Terapilerin Uygulama

Alanları

• Depresyon
• Obsesif-kompulsif bozukluk
• Ritüellerin eşlik etmediği obsesif ruminasyonlar
• Panik Bozukluk
• TSSB
• Yaygın  Anksiyete Bozukluğu
• Özgül fobiler
• Agorafobi
• Sosyal Fobi
• Hipokondriyazis
• Beden dismorfik bozukluğu
• Somatizasyon bozukluğu
• Ağrı bozuklukları
• Cinsel işlev bozukllukları
• Parafililer
• Cinsel kimlik bozuklukları
• Evlilik sorunları
• Yeme bozuklukları
• Uyku bozuklukları
• Uyum bozuklukları
• Dürtü kontrol bozuklukları
• Kişilik bozuklukları
• Alkol-sigara ve madde kullanım bozuklukları
• İlaçlara dirençli şizofrenik belirtiler
• Çocukluk ergenlik çağında tanısı konan bazı bozukluklar